حمل‌ونقل یکی از مهم ترین فعالیت های انسانی در جهان امروز محسوب می شود و نقش مهمی در اقتصاد و روابط بین مکان ها و نواحی دارد.
سامانه های حمل‌ونقل، مردم و انواع فعالیت های اقتصادی را در داخل کشورها یا در سطح بین المللی به هم پیوند می دهند. در سال 2016 میلادی، حجم تجارت دریایی در جهان بالغ بر 3/10 میلیارد تن بوده است. در همین سال، حدود 5/3 میلیارد نفر مسافر با هواپیما در جهان جابه جا شده اند و بیش از 90 میلیون دستگاه خودرو فقط در یکسال تولید شده است. آمارها نشان می دهد که در نیم قرن اخیر، میزان حمل‌ونقل و ارتباطات در جهان افزایش چشمگیری یافته است و تقاضا برای جابه جایی مسافر و بار هر روز بیشتر می شود.

 

 

نقش و اهمیت حمل‌ونقل

نقش و اهمیت حمل‌ونقل

 

حمل‌ونقل

حمل‌ونقل عبارت است از جابه جایی مردم (مسافر)، بار (کالا)و اطلاعات. حمل‌ونقل از جنبه های مختلف در زندگی جوامع اهمیت دارد؛

اهمیت اقتصادی:

امروزه هیچ ناحیه ای خودبسنده نیست و همه ی نواحی، چه در داخل و چه در سطح بین المللی برای رفع نیازهای اقتصادی شان به یکدیگر وابسته اند. صاحب نظران، حمل ونقل را کلید توسعه اقتصادی و رکن زیربنایی اقتصاد کشورها می دانند. فعالیت های اقتصادی تولید و توزیع و تجارت به شدت به شبکه های حمل‌ونقل وابسته اند. گردشگری نیز به عنوان یک فعالیت اقتصادی مهم در کشورها به زیر ساخت های حمل‌ونقل نیاز دارد.

اهمیت اجتماعی:

مردم برای جابه جا شدن بین محل کار و سکونت، دسترسی به مراکز درمانی، بهداشتی و آموزشی، شرکت در فعالیت های اجتماعی، هنری، فرهنگی، امور تفریحی و گذران اوقات فراغت به حمل‌ونقل مناسب نیاز دارند. حمل‌ونقل اهمیت بسزایی در ارتباط مردم و تبادل فرهنگی بین نواحی مختلف دارد.

اهمیت سیاسی:

داشتن وسایل و شبکه های پیشرفته حمل‌ونقل از عوامل قدرت ملی یک کشور محسوب می شود. دسترسی به کانال ها، بندرها، تنگه ها و آبراهه ها و نظایر آن از عوامل قدرت سیاسی کشورهاست و حکومت ها می توانند از آنها در مواقع خاص به عنوان ابزار سیاسی استفاده کنند.

اهمیت زیست محیطی:

حمل‌ونقل بر زمین، آب و هوا تأثیر می گذارد. آیا می توانید برخی از این تأثیرات را فهرست کنید؟ امروزه با توجه به نقش فعالیت های حمل‌ونقل در مسائل و مشکلات زیست محیطی، همه جوامع تلاش می کنند برای جلوگیری از این تأثیرات نامطلوب یا کاهش آن ها و حل مشکلات، چاره اندیشی و برنامه ریزی کنند.

 

مدیریت حمل‌ونقل

مدیریت حمل‌ونقل

 

در پنجاه سال اخیر، تقاضای حمل‌ونقل مسافر و بار در جهان رشد چشمگیری داشته است. این تقاضا، هم به صورت کمی، یعنی تقاضای افزایش مسیرها و وسایل حمل ونقل مانند جاده ها، بنادر، فرودگاه ها، و هم از نظر کیفی، یعنی بهبود سرعت، کاهش زمان و هزینه ها، رفاه و ایمنی بیشتر و… بوده است. به همین سبب و با توجه به نقش حمل‌ونقل در فعالیت های اقتصادی و اجتماع، “مدیریت حمل‌ونقل” و ” حمل‌ونقل پایدار” یکی از موضوعات مهم در همه جوامع است.

بیشتر بخوانید:   طرح جامع منظر راه های کشور رونمایی شد

مدیریت حمل‌ونقل

مدیریت حمل‌ونقل عبارت است از کلیه فعالیت های برنامه ریزی و اجرایی با هدف بهینه کردن سامانه های حمل‌ونقل.

حمل‌ونقل پایدار

حمل‌ونقل پایدار یعنی حمل‌ونقلی که در آن نیازهای مربوط به حمل‌ونقل به خوبی رفع شود و دسترسی عادلانه همه مردم، ایمنی آن ها و سلامت محیط زیست در برنامه ریزی برای حال و آینده آن در نظر گرفته شود.

به طور کلی، در مدیریت و برنامه ریزی حمل‌ونقل به عواملی چون دسترسی، نوع و حجم محموله ها، سرعت و زمان انتقال، هزینه، تقاضا، ویژگی های طبیعی، محیط زیست و ایمنی توجه می شود. اکنون این عوامل را بررسی
می کنیم.

دسترسی (مسیرها و شبکه ها):


معمولا کوتاه ترین مسیر بین دو نقطه، یک خط مستقیم است. هرچه مسیر کوتاه تر باشد، هزینه احداث آن کمتر است. مسیرها به دلایل مختلف همیشه به صورت مستقیم نیستند و اغلب، انحراف و پیچ و خم پیدا می کنند. دلایل انحراف و پیچ و خم راه ها ممکن است موانع طبیعی مانند رشته کوه ها، باتلاق ها و دریاچه ها یا عوامل انسانی مانند ساختمان ها، پل ها و جلوگیری از ایجاد ترافیک در برخی نقاط باشد.

 

نوع و حجم محموله:


در انتخاب شیوه حمل‌ونقل به نوع و حجم محموله ها توجه می شود؛ برای مثال، شیوه حمل‌ونقل برخی کالا ها که به مراقبت خاص یا کانتینرهای یخچال دار نیاز دارند، مانند گل، دارو یا مواد غذایی، با شیوه حمل کالاهای گران قیمت، مانند تجهیزات الکترونیکی و یا کالاهای سنگین و حجیم، مانند زغال سنگ و آهن، متفاوت است. به طورکلی، هرچه حجم محموله بیشتر باشد (مانند غلات به صورت فله) حمل آن کمتر می شود.

 

سرعت و زمان:

در برنامه ریزی حمل‌ونقل ، سرعت رسیدن مسافر یا کالا به مقصد و زمانی که برای نقل و انتقال طی می شود، اهمیت دارد. برخی کالاها باید به سرعت حمل شوند و به مقصد برسند؛ درحالی که برای برخی دیگر، صرف زمان طولانی مشکلی ایجاد نمی کند.

بیشتر بخوانید:   عوامل مهم در تصادفات جاده ای و راهکارهای مقابله با آن

 

هزینه ها:

در برنامه ریزی حمل‌ونقل برای هر ناحیه، هزینه های سرمایه ای و عملیاتی برای ساختن راه ها، پایانه ها و خرید ناوگان و همچنین بازدهی آن ها محاسبه می شود؛ برای مثال، حمل‌ونقل ریلی به سرمایه فراوانی نیاز دارد اما بازدهی آن در آینده، هزینه سرمایه گذاری را جبران می کند، مسافر و بار بیشتری حمل می شود و ترافیک ندارد. هزینه انرژی نیز مهم است. هرچه قیمت انرژی مصرف شده در یک شیوه حمل‌ونقل بیشتر باشد، هزینه حمل بیشتر می شود.

تقاضا:


در مدیریت حمل‌ونقل باید به میزان و نوع تقاضا توجه کرد. برای مثال، ناحیه ای که در آن جمعیت زیادی نیاز به جابه جایی دارند یا رساندن خدمات آموزشی و بهداشتی به آنها ضروری است، نسبت به نواحی ای که تقاضای حمل ونقل فصلی یا موقتی دارند، در اولویت قرار می گیرند.

 

ویژگی های طبیعی:

ویژگی های طبیعی نواحی بر مدیریت سامانه های حمل‌ونقل تأثیر می گذارند. آب و هوا بر حمل‌ونقل تأثیر مستقیم دارد. برای مثال، در کشورهای اسکاندیناوی با توجه به زمستان های سخت، بارش برف و یخ بندان، تجهیزات خاصی در پاک سازی جاده ها یا احداث فرودگاه ها به کار می رود. نوع سواحل از نظر بریدگی یا مخاطرات محیطی مانند سونامی یا طوفان های موسمی بر احداث و مدیریت بندرگاه ها تاثیر می گذارد. احداث خط آهن در نواحی مرتفع و تپه ماهوری با نواحی مسطح فرق دارد. بنابراین، با توجه به تأثیر ویژگی های طبیعی و هزینه های فناوری اجرای طرح های حمل‌ونقل باید مطالعه و بررسی شود.

 

حفظ محیط زیست:

توسعه حمل‌ونقل نگرانی های جدی درباره حفظ محیط زیست به وجود آورده است. مشکلات زیست محیطی ناشی از حمل‌ونقل از دو جنبه قابل توجه است؛

الف: تأثیر حمل ونقل بر مصرف انرژی

همه روزه در جهان میزان زیادی انرژی برای حمل‌ونقل مسافر و بار مصرف می شود. با توسعه وسایل حمل‌ونقل موتوری، مصرف سوخت های فسیلی بسیار افزایش یافته است. در چند دهه اخیر از انرژی های جایگزین مانند انرژی الکتریکی یا انرژی های نو (خورشیدی) برای حمل‌ونقل استفاده شده، اما به کارگیری این انرژی ها هنوز بسیار محدود است و از نظر هزینه و فناوری مشکلات و تنگناهای زیادی دارد.

ب: تأثیر حمل‌ونقل بر محیط زندگی

به نمودار تأثیرات حمل‌ونقل بر آب، هوا و زمین توجه کنید:

تأثیر حمل‌ونقل بر محیط

 

در برنامه ریزی و مدیریت حمل‌ونقل باید تلاش شود که تأثیرات نامطلوب حمل‌ونقل بر محیط به کمترین حد ممکن برسد.

ایمنی:

یکی از موضوعات مهم در مدیریت حمل‌ونقل، تأمین ایمنی مسافران و کالاها در هنگام جابه جایی است. با اختراع و گسترش وسایل حمل‌ونقل موتوری مسئله تصادفات و مرگ و میر یا زخمی شدن مسافران پیش آمد که البته این حوادث در حمل‌ونقل جاده ای بیش از سایر شیوه های حمل‌ونقل است.

بیشتر بخوانید:   نت بار: یک سامانه هوشمند برای حمل بار در سراسر ایران

برای حفظ ایمنی در حمل‌ونقل، فعالیت های مختلفی انجام می گیرد:

• وضع قوانین و مقرراتی که موجب رعایت نکات ایمنی می شود؛ مانند مقررات راهنمایی و رانندگی، مقررات جابه جایی کالا و … .
• استفاده از تجهیزات ویژه در وسایل حمل‌ونقل مانند کمربند ایمنی و کیسه هوا در خودروها یا جلیقه نجات در هواپیماها و کشتی ها …
• روش ها و تجهیزاتی که برای پایش و نظارت بر حمل‌ونقل خصوصی و عمومی به کار گرفته می شود؛ مانند دوربین های کنترل سرعت در جاده ها یا کنترل چمدان ها و مسافران با اشعه X در فرودگاه ها و…

• تقویت فرهنگ ایمنی، به موازات گسترش حمل‌ونقل، آموزش نکات ایمنی باید افزایش یابد؛ برای مثال، اصول رانندگی صحیح در جاده ها و رعایت نکاتی نظیر پرهیز از سبقت و سرعت غیرمجاز، استراحت کافی قبل از حرکت، و پرهیز از صحبت کردن با تلفن همراه باید تقویت شود.

به ساکنان مناطق نزدیک ریل های قطار باید آموزش داده شود که از توقف روی ریل ها خودداری کنند؛ زیرا رانندگان قطار نمی توانند بلافاصله پس از مشاهده عابران پیاده، قطار را متوقف کنند. همچنین خطرات پرتاب اشیا به سمت قطارها را که علاوه بر خسارت زدن به اموال عمومی، موجب زخمی شدن مسافران می شود، باید به آنان گوشزد کرد.

به ساکنان روستاها و مزارع مجاور خطوط لوله حمل نفت و گاز باید آموزش داده شود که از حفاری های غیرمجاز دراین نواحی و دستکاری لوله ها بپرهیزند؛ زیرا در غیر این صورت، با خطر انفجار و سوختگی شدید روبه رو می شوند.

بیندیشیم!

طبق آمار، فقط در سال 1396 حدود 16هزار نفر در حوادث رانندگی ایران جان خود را از دست داده اند. سازمان پزشکی قانونی مرگ ۳۱۵ هزار نفر را در تصادفات ۱۴ سال اخیر تأیید کرده که این آمار برابر جمعیت ۱۵ تا ۲۰ شهر کشور است. به این ترتیب، ایران از نظر تصادفات و تلفات رانندگی در جهان رتبه بالایی دارد. با ترویج آموزش صحیح رانندگی در جاده ها و رعایت نکات ایمنی، رفع نقایص خودروها و بهترشدن جاده ها باید این حوادث را به حداقل رساند.

 

برای مطالعه ادامه مطلب؛ چگونه سامانه های هوشمند حمل مسافر و بار بر صنعت حمل‌ونقل تاثیر می گذارند؟ کلیک کنید...